พลิกโฉมภูมิปัญญาสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์! ศูนย์ประสานงาน อพ.สธ.-มรส. หนุนชุมชนบ้านสวนปรางค์ยกระดับพืชสมุนไพรสู่ผลิตภัณฑ์สีย้อมผ้าธรรมชาติอย่างยั่งยืน

การพัฒนาศักยภาพของพืชสมุนไพรสู่การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สีย้อมภายใต้ยุทธศาสตร์ราชภัฏเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี ได้เล็งเห็นถึงศักยภาพของชุมชนบ้านสวนปรางค์ ตำบลคลองสระ อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี ในการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสมุนไพรพื้นบ้าน จึงได้ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพของพืชสมุนไพรสู่การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สีย้อม เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนในชุมชนสามารถนำทรัพยากรที่มีอยู่ในพื้นที่มาใช้ประโยชน์ได้อย่างคุ้มค่าและยั่งยืน

จุดเริ่มต้นของโครงการเกิดจากการลงพื้นที่สำรวจพันธุ์พืชสมุนไพรในชุมชน ซึ่งพบว่ามีพืชหลากหลายชนิดที่มีศักยภาพในการแปรรูป ทั้งในเชิงสมุนไพรเพื่อสุขภาพ เช่น ไพล ขมิ้น มะเกลือ และในเชิงการใช้ประโยชน์เป็นวัตถุดิบธรรมชาติในการผลิตสีย้อมผ้า เช่น คราม เปลือกไม้ ใบไม้ต่าง ๆ ที่สามารถสกัดสีได้อย่างปลอดภัยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม กิจกรรมแรกของโครงการจึงมุ่งเน้นการรวบรวมพันธุ์พืชสมุนไพรในชุมชน และจัดทำเป็นแปลงศึกษาเรียนรู้ เพื่อให้คนในพื้นที่ได้มีแหล่งเรียนรู้ที่เข้าถึงง่าย ทั้งยังสามารถใช้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์และอนุรักษ์พันธุกรรมพืชในระยะยาว จากนั้นได้จัดเวิร์กช็อปให้แก่ชาวบ้าน โดยมีนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญร่วมถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการใช้สมุนไพรอย่างปลอดภัย การแปรรูป เช่น การกลั่นน้ำมันไพลเพื่อใช้เป็นผลิตภัณฑ์บำรุงร่างกาย รวมไปถึงการสกัดสีจากพืชสมุนไพรและการย้อมผ้าอย่างถูกวิธี ผลจากการดำเนินงาน ทำให้ชาวบ้านสามารถผลิตน้ำมันไพลได้เองในครัวเรือน และสามารถทดลองผลิตผ้าย้อมสีจากพืชในท้องถิ่นได้หลากหลายเฉดสี เช่น สีเหลืองจากขมิ้น สีม่วงจากเปลือกประดู่ สีเขียวจากใบมะม่วง เป็นต้น

ผ้าย้อมเหล่านี้ไม่เพียงแต่สวยงามและเป็นธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มีคุณค่า สามารถนำไปแปรรูปเป็นของที่ระลึก เช่น ผ้าพันคอ กระเป๋า และผลิตภัณฑ์ตกแต่งอื่น ๆ ที่ช่วยสร้างรายได้เสริมให้แก่ครัวเรือน โครงการนี้ไม่เพียงแต่ยกระดับศักยภาพของพืชสมุนไพรในชุมชนให้เกิดประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจ แต่ยังช่วยปลุกจิตสำนึกในการอนุรักษ์พืชท้องถิ่น ส่งเสริมการเรียนรู้ร่วมกัน และสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชนอย่างยั่งยืน ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งความสำเร็จของการดำเนินงานตามพันธกิจมหาวิทยาลัย