สถานีการจัดการขยะ

สถาบันวิจัยและพัฒนาได้ดำเนินโครงการจัดการขยะ โดยจากการศึกษาประเภทขยะและพฤติกรรมการจัดการขยะฯ สามารถสรุปข้อค้นพบตามวัตถุประสงค์การวิจัยได้ ดังนี้
1. ประเภทขยะของทั้งมหาวิทยาลัย พบว่าขยะประเภทกระดาษ (เช่น กระดาษลัง กระดาษชำระ และอื่น ๆ) เป็นประเภทขยะที่มีสัดส่วนสูงที่สุด (ร้อยละ 38) และประเภทขยะของทั้งมหาวิทยาลัยฯ ที่มีสัดส่วนรองลงมา คือ ขยะพลาสติก (ร้อยละ 30) และขยะอินทรีย์ประเภทเศษอาหาร (ร้อยละ 17) ตามลำดับ ประกอบกับ ขยะประเภทแก้ว โลหะ ยาง ผ้า มีสัดส่วนที่ใกล้เคียงกันอยู่ที่ประมาณประเภทละร้อยละ 1 ถึงร้อยละ 3 ของขยะทั้งหมด นอกจากนี้ จากการสำรวจพบว่ายังมีขยะพิเศษปะปนมาด้วยร้อยละ 6 (เช่น ชุดตรวจ ATK ที่ใช้งานแล้ว เป็นต้น) ประกอบกับ การสำรวจประภทะขยะของตลาดนัด พบว่าขยะอินทรีย์ชนิดเศษอาหาร ผักและผลไม้ เป็นประเภทขยะที่มีสัดส่วนสูงที่สุด (ร้อยละ 73) ทั้งนี้ ประเภทขยะของตลาดนัดที่มีสัดส่วนรองลงมา คือ ขยะพลาสติก (ร้อยละ 19) ขยะประเภทกระดาษ (ร้อยละ 6) ตามลำดับ โดยขยะประเภทโลหะและอื่น ๆ มีสัดส่วนเพียงเล็กน้อย ประกอบกับจากการสำรวจไม่พบขยะพิเศษปะปนมาด้วย แสดงรูปภาพสรุปผลการสำรวจประเภทขยะได้ดังภาพที่ 1 และนำข้อมูลประเภทขยะมาออกแบบแนวคิดในการแก้ปัญหาขยะอย่างยังยืน

2. ผลการศึกษาลักษณะและพฤติกรรมการจัดการขยะภายในมหาวิทยาลัย พบว่า การจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) ผู้มีส่วนได้เสียในมหาวิทยาลัย มีจำนวนผู้เข้าร่วมประชุมทั้งหมด 50 คน ประกอบไปด้วย ตัวแทนจากนักศึกษาจากชมรมอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม อาจารย์ แม่บ้าน พนักงานขับรถและขนขยะ และเจ้าหน้าที่มหาวิทยาลัย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ได้ข้อมูลลักษณะและพฤติกรรมของการจัดการขยะ จุดกำเนิดขยะในแต่ละพื้นที่ จำนวนถังขยะปริมาณขยะ และปัญหาการจัดการขยะของมหาวิทยาลัย รวมถึงร่วมกันออกแบบและเสนอแนวคิดการจัดการขยะอย่างยั่งยืนซึ่งการประชุมเป็นรูปแบบระดมความคิดเห็นและหารือร่วมกัน และสรุปข้อมูลที่ได้รับจากการประชุมเชิงปฏิบัติการ ได้ดังตารางที่ 1

3. ธนาคารขยะเพื่อชุมชนต้นแบบภายในมหาวิทยาลัย                   
การติดตั้งจุดทิ้งขยะแบ่งตามประเภทขยะ จำนวน 50 จุด ภายในมหาวิทยาลัย (ภาพที่ 2) ภาพรวมของการดำเนินการจัดการขยะภายในมหาวิทยาลัยโดยใช้ธนาคารขยะเพื่อชุมชนต้นแบบ ภายใต้โครงการนี้ ประกอบไปด้วยเพื่อทำการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง โดยขยะรีไซเคิลประเภท พลาสติก กระดาษ แก้ว และโลหะ ดำเนินการจัดการผ่านธนาคารขยะรีไซเคิลในรูปแบบขยะรีไซเคิลลุ้นโชคผ่าน Trash Lucky Platform เพื่อนำขยะไปรีไซเคิลต่อไป ในขณะที่ขยะอินทรีย์ ประเภทเศษอาหาร เศษผัก และผลไม้นำไปหมักแบบไร้อากาศเพื่อผลิตก๊าซชีวภาพสำหรับประกอบอาหารในโรงอาหารมหาวิทยาลัยและผลิตปุ๋ยมูล/ฉี่ไส้เดือนเป็นสารบำรุงดินสำหรับใส่ต้นไม้ภายในมหาวิทยาลัย และจำหน่ายสร้างรายได้ให้กับมหาวิทยาลัยต่อไป รวมถึงกิ่งไม้และใบไม้ นำไปผลิตปุ๋ยอินทรีย์แบบไม่กลับกอง ส่วนขยะทั่วไปที่ไม่สามารถรีไซเคิลได้ดำเนินการส่งไปยังหลุมฝังกลบภายนอกมหาวิทยาลัย และขยะอันตรายดำเนินการส่งกำจัดโดยวิธีการที่เหมาะสมต่อไป นอกจากการดำเนินการจัดการขยะภายในมหาวิทยาลัย แล้วนั้น โดยดำเนินการฝึกอบรมเพื่อเสริมสร้างองค์ความรู้การจัดการขยะ และการประชาสัมพันธ์โครงการ เพื่อสร้างการรับรู้ การกระตุ้นและการมีส่วนร่วมกิจกรรมภายใต้โครงการ

จากการจัดตั้งธนาคารขยะเพื่อชุมชนต้นแบบ มหาวิทยาลัยให้ความสำคัญและมีการผลักดันนโยบาย ดังกล่าวสู่การปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ภายใต้แนวคิด “ต้นแบบการบริหารจัดการขยะแบบเหลือศูนย์” (Zero  Waste Management)  เพื่อความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมและช่วยลดคาร์บอนจากการส่งเสริมกิจกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และสามารถเพิ่มมูลค่าจากการจัดขยะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม  โดยมีกระบวนการจัดการที่สำคัญแยกเป็น 3 ส่วน คือ กระบวนการต้นน้ำ มีการรณรงค์สร้างจิตสำนึกทั้งนักศึกษาและบุคลากรให้เห็นความสำคัญของการจัดการขยะที่ส่งผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมโดยตรง กระบวนการกลางน้ำ มีการจัดการขยะด้วยการคัดแยกขยะออกเป็นประเภทขยะทั่วไป ขยะพาสติก ขยะอันตราย และขยะรีไซเคิล ภายใต้แนวคิด 4R คือ Reduce, Reuse, Recycle, Rethink เพื่อให้ง่ายต่อการบริหารจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ และกระบวนการปลายน้ำ คือ การสร้างมูลค่าจากการจัดการขยะ เพื่อสร้างแรงจูงใจกลับไปสนับสนุนกระบวนการต้น น้ำและกระบวนการกลางน้ำให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม ด้วยการนำเอาขยะที่คัดแยกประเภทแล้ว เช่น ขยะ ทั่วไปประเภทเศษอาหารมาทำเป็นปุ๋ยหมักเลี้ยงไส้เดือน และสามารถนำดินจากมูลไส้เดือนไปขายสร้างรายได้ หรือขยะพลาสติกและขยะรีไซเคิล ก็จะมีการนำไปขายโดยหน่วยงานต้นทางที่เป็นผู้คัดแยก โดยผลจากกระบวนการปลายน้ำส่งผล ให้มูลค่าที่เกิด คือ การลดภาระค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการขยะลงกว่าครึ่งของค่าใช้จ่ายในแต่ละปี และนอกจากนี้ยัง มีการบูรณาการความร่วมมือในการจัดการขยะกับหน่วยงานภายนอกที่เกี่ยวข้อง เพื่อบริหารจัดการขยะอย่างเป็นระบบ  เช่น ขยะอันตรายลักษณะต่างๆ จะมีการคัดแยกอย่างเป็นระบบและประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อ นำเข้าประเภทดังกล่าวเข้าสู่กระบวนการจัดการ ไม่ให้เกิดอันตรายต่อมนุษย์และส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งผลลัพธ์ที่ผ่านมา คือ นอกจากจะสามารถสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะให้แก่นักศึกษา บุคลากร และหน่วยงานภายในต่างๆ ยังสามารถสร้างมูลค่าในแง่ของรายได้จากการจัดการขยะ และลดต้นทุนค่าใช้จ่ายของมหาวิทยาลัยในการบริหารจัดการขยะ ทั้งนี้ก็เพื่อมุ่งให้เกิดความเป็นมหาวิทยาลัยที่มีความยั่งยืน (Sustainable  Development) และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Friendly Environment) และสามารถสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value Added)  จากการจัดการทรัพยากรอย่างสมดุล สอดคล้องกับเป้าหมายของสหประชาชาติ (UN) คือ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 12 แผนการบริโภคและการพัฒนาที่ยั่งยืน นอกจากนี้การดำเนินโครงการดังกล่าวยังสามารถเป็นต้นแบบการบริหารจัดการขยะอย่างยั่งยืนเพื่อขยายผลไปยังพื้นที่ตำบลขุนทะเล และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่สนใจ และเป็นศูนย์เรียนรู้สำหรับการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการจัดการขยะชุมชน