พลิกโฉมเศรษฐกิจฐานรากคู่ขนานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม! มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี หนุนชุมชนปากน้ำท่าม่วง อ.ท่าชนะ ยกระดับผลิตภัณฑ์ปูม้า พัฒนาบรรจุภัณฑ์ สู่การจัดการทรัพยากรชายฝั่งอย่างยั่งยืน

การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากควบคู่ไปกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เป็นแนวทางที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างความมั่นคงให้กับชุมชนท้องถิ่น โดยเฉพาะในพื้นที่ชายฝั่งทะเลที่พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติเป็นหลัก เช่น ชุมชนปากน้ำท่าม่วง อำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งมีวิถีชีวิตหลักจากการทำประมงพื้นบ้านและการจับ “ปูม้า” มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี ในฐานะสถาบันการศึกษาเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น จึงได้ดำเนินโครงการยกระดับและพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก โดยชุมชนมีส่วนร่วมฟื้นฟู อนุรักษ์ และจัดการทรัพยากรชายฝั่งอย่างยั่งยืน

นอกจากจะเป็นทรัพยากรเศรษฐกิจสำคัญของท้องถิ่นแล้วยังเป็นตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเลอีกด้วย ด้วยความมุ่งหมายในการยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความยั่งยืนให้กับชุมชน โครงการนี้จึงได้ดำเนินการใน 3 แนวทางสำคัญ ได้แก่ การพัฒนาและยกระดับผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปูม้า การพัฒนาบรรจุภัณฑ์และการตลาด และการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล โดยให้ความสำคัญกับ “การมีส่วนร่วมของชุมชน” เป็นหัวใจหลักของกระบวนการทั้งหมด กิจกรรมแรกเริ่มจากการพัฒนาและยกระดับคุณภาพของผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปูม้า ซึ่งชาวบ้านมีความรู้พื้นฐานอยู่แล้วในด้านการแปรรูป เช่น ปูม้าดอง ปูม้าแช่แข็ง และเนื้อปูพร้อมปรุง แต่ยังขาดมาตรฐานในการผลิตและการจัดการคุณภาพอย่างเป็นระบบ โครงการจึงได้จัดอบรมเชิงปฏิบัติการให้แก่กลุ่มผู้ประกอบการในชุมชน โดยเน้นเรื่องสุขอนามัยในการผลิต เทคนิคการถนอมอาหาร การบรรจุและเก็บรักษา รวมถึงการยกระดับมาตรฐานสู่ผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) เพื่อให้สามารถขยายตลาดและสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภคได้มากขึ้น ซึ่งผลที่ได้คือ กลุ่มชาวบ้านมีความเข้าใจในการควบคุมคุณภาพ และเริ่มนำความรู้ที่ได้รับไปพัฒนาผลิตภัณฑ์อย่างเห็นได้ชัด ต่อเนื่องจากการพัฒนาผลิตภัณฑ์

โครงการได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาบรรจุภัณฑ์และการทำการตลาดในรูปแบบใหม่ โดยเฉพาะการตลาดออนไลน์ที่เข้าถึงผู้บริโภคได้กว้างขวางและรวดเร็ว กลุ่มเป้าหมายได้รับการอบรมด้านการออกแบบบรรจุภัณฑ์อย่างสร้างสรรค์ พร้อมทั้งมีการทดลองออกแบบโลโก้และฉลากสินค้าที่สามารถสะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนได้อย่างชัดเจน เช่น การใช้ภาพปูม้า วิวทะเล หรือชื่อบ้านท่าม่วงในงานออกแบบ นอกจากนี้ยังมีการสอนเทคนิคการถ่ายภาพสินค้า การตั้งราคาที่เหมาะสม การเขียนเนื้อหาโปรโมท และการใช้สื่อโซเชียลมีเดียอย่างมีประสิทธิภาพ ผลที่ตามมาคือชาวบ้านเริ่มนำผลิตภัณฑ์ไปวางจำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์ และมีการสร้างเพจประชาสัมพันธ์ผลิตภัณฑ์ของชุมชนโดยตรง อีกหนึ่งภารกิจที่สำคัญไม่แพ้กัน คือการอนุรักษ์ระบบนิเวศทางทะเล โดยเฉพาะการอนุรักษ์และบริหารจัดการ “ปูม้า” อย่างยั่งยืน โครงการได้ดำเนินกิจกรรมปล่อยลูกปูม้าคืนสู่ธรรมชาติ ส่งเสริมการจัดตั้งธนาคารปูม้า และให้ความรู้เกี่ยวกับฤดูวางไข่และขนาดที่เหมาะสมในการจับ เพื่อลดการทำลายวงจรชีวิตของสัตว์น้ำ นอกจากนี้ยังมีการรณรงค์ให้ชาวประมงใช้เครื่องมือประมงที่ไม่ทำลายทรัพยากร

พร้อมทั้งเปิดเวทีพูดคุยเพื่อร่วมกำหนดกติกาชุมชนในการอนุรักษ์ทรัพยากรชายฝั่งอย่างมีส่วนร่วม ตลอดระยะเวลาการดำเนินโครงการ พบว่าชุมชนมีความตื่นตัวและพร้อมเปิดรับแนวคิดใหม่ ๆ อย่างต่อเนื่อง ชาวบ้านไม่เพียงแต่พัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนเท่านั้น แต่ยังเริ่มเข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างเศรษฐกิจกับสิ่งแวดล้อม และพร้อมเป็นกำลังสำคัญในการฟื้นฟูทรัพยากรท้องถิ่นด้วยตนเอง กล่าวโดยสรุป โครงการการยกระดับและพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากโดยชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรชายฝั่งที่ท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี แสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ของการพัฒนาอย่างสมดุล ทั้งในมิติของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เมื่อชุมชนได้รับการส่งเสริมศักยภาพ และมีเวทีในการแสดงบทบาทของตนเองอย่างเต็มที่ ความยั่งยืนก็สามารถเกิดขึ้นได้จริงจาก “รากฐาน” ของชุมชนเอง